Đặc khu là gì? Khác gì xã và phường?
Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều người thấy xuất hiện thêm khái niệm đặc khu bên cạnh xã và phường. Vậy đặc khu là gì, có giống xã phường không, và Việt Nam hiện nay có những đặc khu nào?
Hiểu đơn giản, xã, phường và đặc khu đều là đơn vị hành chính thuộc cấp xã. Tuy nhiên, mỗi loại có tính chất địa bàn khác nhau.
Đặc khu là gì?
Đặc khu là đơn vị hành chính ở một số hải đảo có vị trí quan trọng. Những nơi này thường có điều kiện địa lý, dân cư, kinh tế, quốc phòng hoặc an ninh đặc thù, nên được tổ chức theo mô hình riêng thay vì gọi là xã hoặc phường thông thường.
Nói dễ hiểu hơn, đặc khu không phải là “xã lớn” hay “phường lớn”. Đây là đơn vị hành chính cấp xã nhưng áp dụng cho khu vực có tính chất đặc biệt, thường là đảo, quần đảo hoặc khu vực biển đảo quan trọng.
Ví dụ: Phú Quốc, Côn Đảo, Lý Sơn, Cô Tô, Vân Đồn là những địa danh quen thuộc được tổ chức thành đặc khu.
Xã là gì?
Xã là đơn vị hành chính cơ sở ở khu vực nông thôn. Xã thường gắn với làng xóm, thôn ấp, ruộng vườn, đất sản xuất, khu dân cư thưa hơn và đời sống nông thôn.
Tất nhiên, nhiều xã hiện nay đã phát triển mạnh, có đường lớn, khu dân cư mới, chợ, trường học, dịch vụ và nhà máy. Nhưng về cách phân loại hành chính, xã vẫn thiên về khu vực nông thôn.
Phường là gì?
Phường là đơn vị hành chính cơ sở ở khu vực đô thị. Phường thường nằm trong thành phố hoặc khu vực đã đô thị hóa, có mật độ dân cư cao hơn, nhiều tuyến phố, cửa hàng, chung cư, cơ quan, trường học và hạ tầng đô thị.
Nói ngắn gọn: xã thiên về nông thôn, phường thiên về đô thị.
Đặc khu khác gì xã và phường?
Có thể phân biệt nhanh như sau:
Xã: đơn vị hành chính cấp xã ở khu vực nông thôn.
Phường: đơn vị hành chính cấp xã ở khu vực đô thị.
Đặc khu: đơn vị hành chính cấp xã ở một số hải đảo có vị trí quan trọng, có điều kiện đặc thù.
Điểm giống nhau là cả ba đều thuộc cấp xã. Khi ghi địa chỉ, làm giấy tờ hoặc tra cứu địa chỉ mới, người dân có thể gặp tên xã, phường hoặc đặc khu tùy từng địa phương.
Điểm khác nhau nằm ở tính chất địa bàn. Xã gắn với nông thôn, phường gắn với đô thị, còn đặc khu gắn với khu vực hải đảo đặc biệt.
Việt Nam hiện nay có những đặc khu nào?
Theo danh sách đơn vị hành chính cấp xã sau sắp xếp, Việt Nam có 13 đặc khu:
- Đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang
- Đặc khu Kiên Hải, tỉnh An Giang
- Đặc khu Thổ Châu, tỉnh An Giang
- Đặc khu Côn Đảo, Thành phố Hồ Chí Minh
- Đặc khu Phú Quý, tỉnh Lâm Đồng
- Đặc khu Trường Sa, tỉnh Khánh Hòa
- Đặc khu Hoàng Sa, thành phố Đà Nẵng
- Đặc khu Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi
- Đặc khu Cồn Cỏ, tỉnh Quảng Trị
- Đặc khu Bạch Long Vĩ, thành phố Hải Phòng
- Đặc khu Cát Hải, thành phố Hải Phòng
- Đặc khu Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh
- Đặc khu Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh
Nhìn vào danh sách này có thể thấy phần lớn đặc khu đều là đảo, huyện đảo hoặc khu vực biển đảo quan trọng. Đây cũng là điểm khác biệt rõ nhất giữa đặc khu với xã và phường thông thường.
Đặc khu có phải là đặc khu kinh tế không?
Không nên hiểu nhầm đặc khu hành chính với “đặc khu kinh tế”. Trong địa chỉ hành chính hiện nay, đặc khu trước hết là một đơn vị hành chính thuộc cấp xã.
Còn đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt là mô hình khác, có cơ chế và chính sách riêng, do Quốc hội quyết định thành lập. Vì vậy, khi thấy địa chỉ ghi “đặc khu”, người dân nên hiểu đó là tên đơn vị hành chính, tương tự cách ghi xã hoặc phường.
Kết luận
Tóm lại, xã, phường và đặc khu đều là đơn vị hành chính cấp xã, nhưng khác nhau về tính chất địa bàn.
Xã thường gắn với nông thôn.
Phường thường gắn với đô thị.
Đặc khu thường gắn với hải đảo có vị trí quan trọng.
Khi tra cứu địa chỉ mới sau sắp xếp hành chính, người dân nên dùng đúng tên chính thức của xã, phường hoặc đặc khu để tránh ghi sai thông tin trên giấy tờ.
